Farþegaskip

Hér að neðan má finna lög og reglur um farþegaskip og rekstur þeirra

Farþegaleyfi

Samkvæmt 5. mgr. 1. gr. laga um eftirlit með skipum nr. 47/2003 eru farþegaflutningar í atvinnuskyni, þar með taldar skoðunar- og veiðiferðir ferðamanna, með skipum sem lögin gilda um háðir leyfi Siglingastofnunar Íslands. Skal slíkt leyfi gefið út þegar leitt er í ljós að fullnægt er ákvæðum laga þessara og reglugerða settra samkvæmt þeim, svo og ákvæðum annarra laga og reglugerða sem gilda um skip í farþegaflutningum. Fyrir slík skip skal fjöldi í hverri áhöfn ákveðinn af Samgöngustofu með hliðsjón af gerð skips, fyrirkomulagi þess og búnaði, svo og farsviði þess og útivist, þannig að fjöldi í áhöfn og skipting starfa fullnægi skilyrðum um að unnt sé að sinna öllum þáttum sem tryggja öryggi farþega, skipverja og skips. Skipstjóri skal varðveita um borð í skipi skjal er sannar gildi leyfisins. Ráðherra er heimilt að setja reglugerð um útgáfu og skilyrði leyfis samkvæmt þessari málsgrein, svo og um gjald fyrir útgáfu leyfisins.

Haffæri farþegaskips

Farþegaskip sæta lögboðnum skoðunargerðum á grundvelli laga nr. 47/2003, um eftirlit með skipum, með síðari breytingum.  Almennar reglur um haffærisskírteini gilda um farþegaskip.

Haffærisskírteini fyrir farþegaskip sem er minna en 20 brúttótonn skal ekki gefið út nema fyrir liggi yfirlýsing tryggingafélags um áhafnartryggingu skv. 2. mgr. 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Öryggisskírteini farþegaskips

Ef farþegaskip er háhraðafarþegafar, nýtt (kjölur lagður eftir 1.1.2001), gamalt 24 metrar að lengd og lengra skal gefa út öryggisskírteini farþegaskips skv. 9. gr. rg. um öryggi farþegaskipa í innanlandssiglingum nr. 666/2001, með síðari breytingum.

Skoðun vegna farþegaflutninga

Áður en farþegaskip fær útgefið farþegaleyfi þarf að gera skoðun á skipinu í samræmi við lög um eftirlit með skipum nr. 47/2003.  Með skoðun á að ganga úr skugga um að fullnægt sé ákvæðum laga um eftirlit með skipum nr. 47/2003 og annarra laga um farþegaskipa og reglugerðum skv. þeim, sbr. 3. gr. rg. um leyfi til farþegaflutninga með skipum nr. 463/1998. Skoðun þarf að vera athugasemdalaus áður en farþegaleyfi er gefið út og óheimilt er að veita undanþágu eða frest til úrbóta vegna öryggisatriða sem áfátt er, sbr. 3. gr. rg. um leyfi til farþegaflutninga með skipum nr. 463/1998.

Smíði og búnaður

Björgunar- og öryggisbúnaður: Allur björgunar- og öryggisbúnaður og tengdur búnaður, þ.m.t. lögboðin siglingatæki, er háður viðurkenningu Siglingastofnunar Íslands. Sérhver bátur eða skip, sem undir þessar reglur fellur, skal ávallt hafa um borð þann búnað sem krafist er skv. reglum þessum og þann búnað, sem tilgreindur er fyrir viðkomandi stærð af skipi í tilsvarandi töflum í reglum nr. 189/1994, með síðari breytingum, sjá nánar 2. gr. reglna nr. 189/1994.
Skyldur skipstjóra: Skipstjóra ber að sjá um að allur öryggis- og björgunarbúnaður sé í lagi, að honum sé vel við haldið og sé ávallt tilbúinn til notkunar. Honum ber ennfremur að sjá svo um, að skipverjum sé leiðbeint um staðsetningu og notkun björgunar- og öryggistækja.  Skipstjóra ber einnig að sjá svo um, að allar undan- og aðkomuleiðir, þ.m.t. neyðarútgangar að björgunartækjum skipsins, séu greiðfærar, sjá nánar 2. gr. reglna nr. 189/1994.
Staðsetning björgunar- og öryggisbúnaðar: Öllum björgunar- og öryggisbúnaði skal þannig komið fyrir um borð í skipum, að hann sé vel aðgengilegur, þurfi að grípa til hans. Staðsetning björgunar- og öryggistækja er háð samþykki Siglingastofnunar Íslands, Þegar fyrirhuguð er nýsmíði skipa, breytingar á gömlu skipi, sem áhrif hefur á staðsetningu björgunar- og öryggisbúnaðar og neyðarútganga, eða innflutningur skips, skal senda Samgöngustofu til athugunar og samþykkis teikningu, er sýni gerð og staðsetningu björgunar- og öryggisbúnaðar skipsins, sjá nánar 2. gr. reglna nr. 189/1994.
Björgunarvesti og björgunarbúnaður: Öll farþegaskip skulu búin björgunarvestum fyrir alla um borð. Óheimilt er að hafa í skipum óviðurkennd björgunarvesti, sjá nánar 3. gr. reglna nr. 189/1994.
Björgunarhringir: Öll skip skulu búin björgunarhringjum, einum eða fleiri, sjá nánar 4. gr. reglna nr. 189/1994.
Björgunarför: Á farþegaskipum, sem gildandi alþjóðasamþykkt um öryggi mannslífa á hafinu, frá 1974, SOLAS 74, með áorðnum breytingum, nær til, skulu vera um borð björgunarför í samræmi við þá samþykkt, sjá nánar gr. 5.1. og 5.4. reglna nr. 189/1994.
Merking björgunarfara: Á hvern lífbát og slöngubjörgunarbát skal merkja með skýrum og varanlegum stöfum stærð bátsins og fjölda þeirra manna, sem báturinn er gerður fyrir. Þá skal skrá beggja megin á bóg bátsins nafn og heimahöfn skips þess, sem báturinn tilheyrir eða skipaskrárnúmer, sjá nánar 6. gr. reglna nr. 189/1994.
Losunar- og sjósetningarbúnaður gúmmíbjörgunarbáta:Flutningaskip og þau skip, sem falla undir ákvæði alþjóðasamþykktar um öryggi mannslífa á hafinu frá árinu 1974, með síðari breytingum (SOLAS), skulu vera búin losunarbúnaði á gúmmíbjörgunarbátum í samræmi við reglu III/38.6 í SOLAS (sjá II. viðauka). Farþegaskip, önnur en þau sem falla undir gr. 7.1.1., skulu vera með losunarbúnað þar sem unnt er að losa gúmmíbjörgunarbátana frá skipinu með einu handtaki á staðnum.  Ennfremur skulu gúmmíbjörgunarbátarnir vera tengdir losunarbúnaði sem losar þá frá skipinu fyrir áhrif sjávar og fjarstýrðum búnaði sem einnig losar bátana frá skipinu með einu handtaki frá stjórnpalli eða öðrum hentugum stað. Sjá nánar 7. gr. reglna nr.  189/1994 og III. viðauki.

Annar búnaður: Blys, flugeldar, línubyssa, ljóskastari, net til að ná manni úr sjó, lóðsstigi, stigi, merkingar brottfararstaða og undankomuleiða, sjá nánar 8. gr. reglna nr. 189/1994.

Eftirlit og viðhald björgunarfara: Öll björgunarför eru háð árlegu eftirliti Siglingastofnunar Íslands. Gúmmíbjörgunarbátar skulu skoðaðir a.m.k. einu sinni á ári á sérstökum þjónustustöðvum, er hlotið hafa leyfi siglingamálastjóra til að annast eftirlit og viðhald gúmmíbjörgunarbáta, sjá nánar reglugerð um þjónustustöðvar gúmmíbjörgunarbáta, nr. 588/2002. og 9. gr. reglna nr. 189/1994.
Siglingatæki og sjókort: Farþegaskip skulu hafa áttavita og sjókort, sjá nánar 10. gr. reglna nr. 189/1994.
Siglingaljós, merki- og öryggislitir: Farþegaskip skulu hafa siglinga- og merkjaljós þau sem alþjóðasiglingareglur gera ráð fyrir og ennfremur hin fyrirskipuðu dagmerki. Fyrirkomulag og styrkleiki siglingaljósa skal vera skv. alþjóðasiglingareglum, sjá nánar 11. gr. reglna nr. 189/1994.
Annar búnaður: Sjómannaalmanak, lög, leiðbeiningar, skrá yfir radíóvita, þjóðfáni, neyðaráætlun ofl., sjá nánar 12. gr. reglna nr. 189/1994.

Fjarskiptabúnaður

Farþegaskip þurfa að uppfylla ákvæði II. kafla laga reglugerðar um fjarskiptabúnað og fjarskipti íslenskra skipa, nr. 53/2000.

Neyðaráætlun

Áður en farþegaleyfi er gefið út þarf Samgöngustofa að samþykkja neyðaráætlun fyrir skipið sem koma skal fyrir á einum eða fleiri áberandi stöðum um borð.  Á neyðaráætlun skulu koma fram verkefni og skyldur sérhvers skipverja þegar neyðartilvik kemur upp, sbr. 3. gr. rg. um leyfi til farþegaflutninga með skipum nr. 463/1998.

Samþykkt teikninga af fyrirkomulagi öryggisbúnaðar

Áður en farþegaleyfi er gefið út þarf Samgöngustofa að samþykkja teikningu af fyrirkomulagi öryggisbúnaðar skipsins sem komið verði fyrir á einum eða fleiri stöðum um borð, sbr. 3. gr. rg. um leyfi til farþegaflutninga með skipum nr. 463/1998.

Öryggisfræðsla fyrir farþega

Áður en farþegaleyfi er gefið út þarf Samgöngustofa að samþykkja áætlun um öryggisfræðslu fyrir farþega, sbr. 3. gr. rg. um leyfi til farþegaflutninga með skipum nr. 463/1998.

Öryggismönnun

Áður en farþegaleyfi er gefið út þarf Samgöngustofa að ákveða mönnun farþegaskipa og gefa út öryggismönnunarskírteini fyrir þau þar sem kveðið er á um lágmarksfjölda í áhöfn, samsetningu áhafnar og skírteini fyrir einstakar stöður.  Manna skal sérhvert íslenskt farþegaskip á öruggan hátt svo að unnt sé að sinna öllum þáttum sem tryggja öryggi áhafnar, farþega og skips. Farþegaskip skal manna þannig að unnt sé að fylgja öllum lögum og reglum um verndun umhverfis, einkum er varðar mengunarvarnir sjávar og lífríkis.  Við ákvörðun um fjölda skipverja á farþegaskipum skal Siglingastofnun Íslands taka fullt tillit til STCW alþjóðasamþykktarinnar og krafna hennar um siglingatíma, aldur, heilbrigði, menntun og þjálfun, hæfni og próf. Við mönnun farþegaskipa skal tekið sérstakt tillit til skipulags vakta um borð og nauðsynlegs hvíldartíma skipverja í samræmi við STCW-alþjóðasamþykktina, sbr. 12. gr. laga nr. 76/2001 og rg. nr. 416/2003 með síðari breytingum og 3. gr. rg. um leyfi til farþegaflutninga með skipum nr. 463/1998.

Hámarksfjöldi farþega

Áður en farþegaleyfi er gefið út þarf Samgöngustofa að ákveða hámarksfjölda farþega sem leyfilegt er að hafa um borð, sbr. 4. gr. rg. um leyfi til farþegaflutninga með skipum nr. 463/1998. Slík ákvörðun byggir m.a. á stærð skips, farsviði og aðstæðum um borð.

Farsvið

Áður en farþegaleyfi er gefið út þarf Samgöngustofa að samþykkja farsvið farþegaskipsins. Farsvið farþegaskipa er ætíð bundið þeim atvinnuréttindum sem skipstjórnarmenn skipsins hafa.  Ef atvinnuskírteini þeirra er takmarkað við strandsiglingar skv. lögum um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001 er farsviðið takmarkað við siglingu innan íslenskrar fiskveiðilögsögu (200 sjómílur) sbr. 14. tölul. 2. gr. laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001. Farsvið einstakra farþegaskipa getur verið takmarkað með sérstökum hætti í farþegaleyfi skipsins og kemur sú takmörkun jafnframt fram í skipaskrá Samgöngustofu. Gerðar eru misjafnar kröfur um smíði og búnað háhraðafarþegafara, nýrra farþegaskipa (kjölur lagður eftir 1.1.2001) og gamalla farþegaskipa 24 metrar að lengd og lengri eftir því á hvaða farsviði þau starfa, skv. 4. gr. rg. um öryggi farþegaskipa í innanlandssiglingum nr. 666/2001, sbr. 983/2004.

Útivist

Áður en farþegaleyfi er gefið út þarf Samgöngustofa að samþykkja hámarkstímalengd hverrar ferðar, sbr. 4. gr. rg. um leyfi til farþegaflutninga með skipum nr. 463/1998.

Tryggingar farþegaskipa

Tryggingar: Skv. 2. gr. laga nr. 74/1998 um breytingu á 145. gr. siglingalaga nr. 34/1985 er farsala sem sjálfur annast flutninginn skylt að kaupa vátryggingu hjá tryggingafélagi með starfsleyfi hér á landi gegn tjóni sem hann ber ábyrgð á samkvæmt ákvæðum siglingalaga. Nú annast farsali ekki flutninginn og er þeim sem flutninginn annast þá skylt að kaupa vátryggingu hjá tryggingafélagi með starfsleyfi hér á landi gegn tjóni sem verða kann og hann ber ábyrgð á samkvæmt ákvæðum þessa kafla siglingalaga. Vátryggingarfjárhæðir skulu nægja til greiðslu bóta eftir ákvæðum laga þessara um takmörkun ábyrgðar. Skipstjóri skal varðveita um borð í skipi skjal er sannar gildi vátryggingarinnar og framvísa því þegar löggæslumaður eða starfsmaður Samgöngustofu krefst þess. Útgerðarmaður farþegaskips ber ábyrgð á tjóni sem stafar af yfirsjónum eða vanrækslu í starfi hjá skipstjóra, skipshöfn, hafnsögumanni eða öðrum sem starfa í þágu skips.  Nú hefur útgerðarmaður greitt bætur af þessum sökum og getur hann þá endurkrafið þann, er valdur var að tjóninu, um bótaupphæðina, að því marki sem lög heimila, sbr. IX. kafli siglingalaga nr. 34/1985 um ábyrgð útgerðarmanns og takmörkun ábyrgðar. Áður en farþegaleyfi er gefið út þarf Samgöngustofa að ganga úr skugga um að viðeigandi tryggingar séu fyrir hendi og skrá í farþegaleyfi nafn tryggingarfélags og gildistíma tryggingar.  Gildistími farþegaleyfis má ekki vera lengra en gildistími tryggingar, sbr. 4. gr. rg. um leyfi til farþegaflutninga með skipum nr. 463/1998.
Brottfall vátryggingar: Falli vátrygging úr gildi áður en gildistími farþegaleyfis rennur út skal hlutaðeigandi vátryggingafélag tilkynna það vátryggingartaka og Samgöngustofu þegar í stað.  Þótt vátryggingin sé þannig fallin úr gildi ber félagið ábyrgð gagnvart þriðja manni á tjóni sem verður þar til fjórar vikur eru liðnar frá því að vátryggingafélagið tilkynnti vátryggingartaka og Samgöngustofu um að vátryggingin væri fallin úr gildi, nema önnur fullnægjandi vátrygging hafi verið tekin.  Renni farþegaleyfið út innan fjögurra vikna frestsins ber félagið einungis ábyrgð til þess tíma, sbr. 5. gr. rg. um leyfi til farþegaflutninga með skipum nr. 463/1998. Gild trygging er forsenda farþegaleyfis og fellur leyfið úr gildi um leið og trygging fellur úr gildi af áðurnefndum orsökum.

Útgáfa farþegaleyfis

Þegar sýnt hefur verið fram á að fullnægt sé ofangreindum atriðum skal Samgöngustofa gefa út farþegaleyfi.  Heimilt er að hafa farþegaleyfi á haffærisskírteini skipsins.  Brot á skilyrðum leyfisins jafngilda broti á skilyrðum haffærisskírteinisins, sbr. 4. gr. rg. um leyfi til farþegaflutninga með skipum nr. 463/1998. Gjald fyrir farþegaleyfi skipa (haffærisskírteini innifalið) er nú kr. 12.400 og kr. 10.350 þegar jafnframt er innheimt fyrir haffærisskírteini, þ.e. ferjur, sbr. 15. gr. gjaldskrár Samgöngustofu, nr. 1145/2012. Gildistími farþegaleyfis má aldrei vera lengri en gildistími haffæris skipsins eða gildistími tryggingar skipsins eftir því hvort styttra er.

Lögskráningar áhafnar farþegaskipa

Skylt er að lögskrá alla skipverja sem ráðnir eru til starfa á farþegaskipum, sbr. 2. gr. laga um lögskráningu sjómanna nr. 35/2010 og reglugerð um lögskráningu sjómanna nr. 817/2010.

Björgunar- og eldvarnaræfingar

Um borð í skipum sem falla undir gildandi alþjóðasamþykkt um öryggi mannslífa á hafinu (SOLAS), þ.e. farþegaskipa sem flytja 12 farþega eða fleiri, skal halda björgunar- og eldvarnaræfingar í samræmi við samþykktina.  Skip 24 m og lengri, sem ekki falla undir ofangreindar samþykktir, skulu halda björgunar- og eldvarnaræfingar einu sinni á 3ja mánaða fresti.  Björgunar- og eldvarnaræfingar skulu færðar í eftirlitsbók skips, sbr. 13. gr. reglna nr. 189/1994.

Tilkynningarskylda farþegaskipa

Öll farþegaskip sem notuð eru í atvinnuskyni skulu tilkynna sig á fimmtán mínútna fresti í gegnum sjálfvirkt tilkynningarkerfi skipa, sbr. 6. gr. laga um vaktstöð siglinga nr. 41/2003 og reglugerð um vaktstöð siglinga og eftirlit með umferð skipa nr. 80/2013.

Atvinnuskírteini skipstjórnarmanna

Farþegaskip 65 brúttótonn eða minna í innanlandssiglingum: Skipstjóri og stýrimaður verða að hafa gilt atvinnuskírteini sem skipstjóri á skipi sem er 65 brúttótonn eða minna og hafa gengist undir námskeið um farþegaflutninga með skipum og stjórnun mannfjölda á neyðarstundu, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001. Sjá jafnframt 11. gr. og III. viðauka reglugerðar um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 416/2003. Auk þess þurfa þeira að hafa lokið grunnnámskeiði í öryggisfræðslu og vera handhafar fjarskiptaskírteinis (ROC).
Farþegaskip minna en 500 brúttótonn í strandsiglingum: Skipstjóri verður að hafa gilt atvinnuskírteini sem skipstjóri á farþegaskipum og flutningaskipum í strandsiglingum, sbr. 11. gr. laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001 og reglugerðar um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 416/2003, sbr. og III. viðauka. Yfirstýrimaður/stýrimaður verður að hafa gilt atvinnuskírteini sem yfirstýrimaður/stýrimaður á farþegaskipum og flutningaskipum í strandsiglingum, sbr. 11. gr. laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001 og reglugerðar um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 416/2003, sbr. og III. viðauka.

Atvinnuskírteini vélstjórnarmanna

Farþegaskip með aðalvél 375 kW og minni: Vélstjóri verður að hafa gilt atvinnuskírteini sem vélstjóri á farþegaskipum og flutningaskipum með aðalvél 375 kW og minni, sbr. 11. gr. laga nr. 76/2001 og reglugerðar um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 416/2003, sbr. og III. viðauka. Hann verður einnig að hafa lokið grunnnámskeiði öryggisfræðslu og námskeiði í hóp- og neyðarstjórnun.
Farþegaskip með aðalvél 375 - 750 kW: Vélstjóri verður að hafa gilt atvinnuskírteini sem vélstjóri á farþegaskipum og flutningaskipum með aðalvél minni en 750 kW, sbr. 11. gr. laga nr. 76/2001 og reglugerðar um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 416/2003, sbr. og III. viðauka. Hann verður einnig að hafa lokið grunnnámskeiði öryggisfræðslu og námskeiði í hóp- og neyðarstjórnun.
Farþegaskip með aðalvél 3000 kW og minni: Yfirvélstjóri verður að hafa gilt atvinnuskírteini sem vélstjóri á farþegaskipum og flutningaskipum með aðalvél minni en 3000 kW, sbr. 11. gr. laga nr. 76/2001 og reglugerðar um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 416/2003, sbr. og III. viðauka. Fyrsti vélstjóri verður að hafa gilt atvinnuskírteini sem 1. vélstjóri á farþegaskipum og flutningaskipum með aðalvél minni en 3000 kW, sbr. 11. gr. laga nr. 76/2001 og reglugerðar um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 416/2003, sbr. og III. viðauka. Þeir verða einnig að hafa lokið grunnnámskeiði öryggisfræðslu og námskeiði í hóp- og neyðarstjórnun.
Farþegaskip með aðalvél stærri en 3000 kW: Yfirvélstjóri verður að hafa gilt atvinnuskírteini sem vélstjóri á farþegaskipum og flutningaskipum með ótakmarkaða vélarstærð, sbr. 11. gr. laga nr. 76/2001. Fyrsti vélstjóri verður að hafa gilt atvinnuskírteini sem 1. vélstjóri á farþegaskipum og flutningaskipum með ótakmarkaða vélarstærð, sbr. 11. gr. laga nr. 76/2001. Þeir verða einnig að hafa lokið grunnnámskeiði öryggisfræðslu og námskeiði í hóp- og neyðarstjórnun.

Öryggisfræðslunámskeið

Allir í áhöfn farþegaskips verða að hafa sótt öryggisfræðslunámskeið hjá Slysavarnaskóla sjómanna eða hafa fengið frest til að gangast undir slíkt námskeið, sbr. lög um lögskráningu sjómanna nr. 35/2010. Eftir 1. júní 2002 þurfa allir sem starfa á farþegaskipum að hafa sótt námskeið um farþegaflutninga með skipum og stjórnun mannfjölda á neyðarstundu, sbr. ákvæði til bráðabirgða með lögum nr. 76/2001 og 3. mgr. 9. gr. sömu laga.

Útgáfa og gildistími atvinnuskírteina (STCW)

Samgöngustofa gefur út alþjóðleg skírteini og áritanir skv. 1. mgr. 4. gr. laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001.  Skírteini skulu rituð á þar tilgerð eyðublöð eftir fyrirmynd sem samgönguráðuneytið ákveður og skulu þau vera bæði á íslensku og ensku.  Útgáfa alþjóðlegra skírteina skal vera samkvæmt viðurkenndu gæðastjórnunarkerfi. Frumrit skírteinis sem krafist er skal ávallt vera um borð í því skipi sem skírteinishafi er skráður eða ráðinn á.  Samgöngustofa heldur skrá yfir útgefin skírteini, sbr. 7. og 8. mgr. 4. gr. laga nr. 76/2001.  Skv. 5. gr. laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001 gilda skírteini í fimm ár frá útgáfudegi. Endurnýjun skal veitt til fimm ára í senn. Við endurnýjun skírteina skal umsækjandi sem hefur skírteini og starfar á sjó eða ætlar að hverfa aftur til starfa á sjó eftir nokkurn tíma í landi:
1. fullnægja sömu heilbrigðiskröfum og áður þurfti til að öðlast skírteini og
2. hafa að baki siglingatíma í stöðu sem skírteini veitir honum rétt til að minnsta kosti í eitt ár á síðustu fimm árum eða
3. með því að hafa verið í starfi sem samsvarar viðkomandi skírteini og telst að minnsta kosti sambærilegt við siglingatíma sem krafist er skv. 2. tölul. eða með því að:
a. standast viðurkennt próf eða
b. ljúka á fullnægjandi hátt viðurkenndu námskeiði eða
c. hafa siglingatíma sem yfirmaður í a.m.k. þrjá mánuði í næstu lægri stöðu sem hann á tilkall til samkvæmt skírteini sínu.
Endurmenntunarnámskeið samkvæmt þessari grein skulu samþykkt af Samgöngustofu og skal á þeim m.a. farið yfir nýlegar breytingar á alþjóðareglum um öryggi mannslífa á sjó og varnir gegn mengun sjávar.

Skilyrði fyrir útgáfu atvinnuskírteini

Íslenskur ríkisborgari eða EES-borgari: Íslenskur ríkisborgari sem fullnægir skilyrðum laga nr. 76/2001 og reglugerða settra samkvæmt þeim um menntun og þjálfun, aldur, siglingatíma, heilbrigði, sjón og heyrn á rétt á því að fá útgefið viðeigandi skírteini sér til handa skv. 11. gr. laganna og starfa samkvæmt því um borð í skipum. Þennan rétt hafa einnig ríkisborgarar annarra ríkja Evrópska efnahagssvæðisins, sbr. 2. mgr. 6. gr. laga nr. 76/2001. Skipstjóri á íslensku skipi skal ávallt vera íslenskur ríkisborgari. Þó geta ríkisborgarar annarra ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu starfað sem skipstjórar á íslenskum skipum hafi þeir staðist sérstakt próf um kunnáttu og færni í íslensku og þekkingu á íslenskum lögum og reglum er varða þau störf sem þeir fá réttindi til að gegna, sbr. 5. mgr. 4. gr. laga nr. 76/2001
Menntun og þjálfun: Skv. 3. gr. laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001 annast sjómannaskólar menntun og þjálfun áhafna íslenskra skipa. Um inntökuskilyrði sjómannaskóla, námskrá, nám, námstilhögun, námsmat og námsstig til öflunar tiltekinna skírteina samkvæmt lögum þessum fer eftir lögum um framhaldsskóla og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Nám og kennsla í sjómannaskólum skal vera samkvæmt viðurkenndu gæðastjórnunarkerfi. Starfsgreinaráð um sjávarútvegsgreinar og siglingar, sem starfar samkvæmt lögum um framhaldsskóla, gerir tillögu til menntamálaráðherra, að fenginni umsögn Samgöngustofu, um námskrár sjómannaskóla skv. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 76/2001. Sjá vefsíðu Tækniskólans. Um Slysavarnaskóla sjómanna gilda lög nr. 33/1991 og staðfestir samgönguráðherra námskrá skólans. Menntamálaráðuneytið hefur eftirlit með að námskrár sjómannaskóla uppfylli kröfur alþjóðasamninga og Samgöngustofa hefur eftirlit með að nám við sjómannaskóla uppfylli kröfur alþjóðasamninga.
Aldur: Aldursskilyrði koma fram í 11. gr. laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001 og eru frá 16 til 20 ára eftir því um hvers konar skírteini er að ræða.

Siglingatími: Umsækjandi skírteinis skal hafa að baki siglingatíma skv. 11. gr. laga nr. 76/2001, sbr. 3. mgr. 4. gr. Ráðherra getur með reglugerð vikið frá kröfum 11. gr. og gert vægari kröfur um siglingatíma sbr. 11. gr. reglugerðar nr. 76/2001. Umsækjanda er skylt að færa sönnur á siglingatíma sem hann telur sig hafa að baki. Unnt er að færa sönnur á þann siglingatíma með staðfestingu lögskráningarstjóra eða rétt útfylltri sjóferðabók. Umsækjandi skírteinis sem kveðst hafa að baki siglingatíma á skipi sem ekki er skráð á Íslandi skal færa sönnur á þann siglingatíma á fullnægjandi hátt að mati Samgöngustofu. Ef vafi leikur á um réttmæti þeirrar sönnunar skal Samgöngustofa í því tilviki skera úr um siglingatíma.
Heilbrigði, sjón og heyrn: Umsækjandi um skírteini skipstjórnarmanns eða vélstjórnarmanns skal vera svo heill heilsu að hann geti rækt störf sín af öryggi, sbr. 4. mgr. 4. gr. laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001 . Skal umsækjandi leggja fram vottorð læknis um að hann uppfylli skilyrði um sjón, heyrn og aðrar heilbrigðiskröfur sem ráðherra mælir nánar fyrir um í reglugerð til samræmis við skuldbindingar íslenska ríkisins í þeim samningum sem um er getið í 3. mgr. 1. gr. laganna. Um heilbrigðiskröfur gilda nú ákvæði I. viðauka reglugerðar nr. 416/2003.
Íslenskukunnátta: Yfirmenn á stjórnunarsviði, þ.e. skipstjóri, yfirstýrimaður, yfirvélstjóri og 1. vélstjóri, skulu hafa þekkingu á íslenskum lögum og reglum sem varða störf þeirra og tryggt skal að þeir geti tjáð sig á íslensku eða ensku um ábyrgðarsvið sitt.

Undanþágur

Í undantekningartilfellum og þegar menn með tilskilin skírteini vantar til starfa getur Samgöngustofa, telji hún að öryggi mannslífa, eigna eða umhverfis verði ekki stefnt í hættu, veitt tilteknum manni undanþágu til að gegna stöðu á tilteknu skipi í tiltekinn tíma hafi hann ekki tilskilin réttindi. Undanþágu í umrædda stöðu má þó ekki veita lengur en til sex mánaða, enda sé viðkomandi að mati Samgöngustofu hæfur til að annast starfið á öruggan hátt. Undanþáguna má aðeins veita þeim sem hefur skírteini til að gegna næstu lægri stöðu. Ef ekki er krafist skírteinis í næstu stöðu fyrir neðan má veita þeim undanþágu sem að mati Samgöngustofu hefur til þess þekkingu og reynslu. Undanþágu má ekki veita til að gegna stöðu skipstjóra eða yfirvélstjóra á farþegaskipum nema í neyðartilvikum og þá aðeins í eins skamman tíma og unnt er, sjá 8. gr. laga nr. 76/2001 og 8. gr. rg. nr. 416/2003 ásamt IV. viðauka.

Talning og skráning farþega

Talning farþega: Áður en farþegaskip lætur úr höfn skal telja alla einstaklinga um borð og tilkynna skipstjóra skipsins og umsjónarmanni farþegaskráningar fyrirtækisins í landi um fjölda einstaklinga um borð.  Samgöngustofu er heimilt að veita undanþágu fyrir farþegaskip sem fara áætlunarferðir á skýldum hafsvæðum eingöngu og taka innan við klst. milli hafna, sbr. 4. og 1. mgr. 9. gr. rg. um skráningu einstaklinga sem sigla með farþegaskipum nr. 659/2000.
Skráning farþega: Ef fyrirhuguð sigling farþegaskips er lengri en 20 sjómílur frá höfn skal skrá upplýsingar um nöfn allra einstaklinga um borð, kyn, aldursflokk og hvort farþegi þurfi sérstaka umönnun eða aðstoð.  þessum upplýsingum skal safnað fyrir brottför og senda umsjónarmanni farþegaskráningar fyrirtækisins í landi í síðasta lagi 30 mínútum eftir brottför.  Samgöngustofu er heimilt að veita undanþágu fyrir farþegaskip sem fara áætlunarferðir á skýldum hafsvæðum eingöngu að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, sbr. 5. og 9. gr. rg. um skráningu einstaklinga sem sigla með farþegaskipum nr. 659/2000.

Áfengisveitingar

Samkvæmt 15. gr. áfengislaga nr. 75/1998 skal sækja um leyfi til áfengisveitinga um borð í skráningarskyldu skipi til sveitarstjórnar í því sveitarfélagi þar sem heimahöfn skipsins er samkvæmt lögum um skráningu skipa nr. 115/1985.  Leyfi til áfengisveitinga verður einungis veitt þeim sem uppfyllir skilyrði laga um veitinga- og gististaði til að fá útgefið veitingaleyfi.  Skv. 16. gr. sömu laga skal áður en veitt er leyfi til áfengisveitinga um borð í skipi skal leita umsagnar Samgöngustofu.  Sé leyfi veitt nær það einungis til áfengisveitinga um borð í skipulögðum hópferðum innan landhelgi. Nánari ákvæði eru í 13. gr. rg. um smásölu og veitingar áfengis nr. 177/1999. Forsenda leyfis til áfengisveitinga er að skipið hafi farþegaleyfi frá Samgöngustofu.

Mengun frá skipum

Um varnir gegn mengun sjávar frá skipum fer eftir lögum nr. 33/2004 og reglugerð nr. 715/1995. Um sorpmengun frá skipum fer eftir reglugerð 801/2004. Um viðbrögð við bráðamengun sjávar fer eftir reglugerð nr. 1010/2012 með breytingu nr. 203/1999.

Vaktstöðvar

Skv. 7. gr. laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001 skal skipstjóri tryggja að fyrirkomulag vakta sé á þann veg að ávallt sé staðin örugg vakt um borð, hvort sem skipið er á siglingu, í höfn, á legu eða við akkeri. Undir yfirumsjón skipstjóra eru stýrimenn ábyrgir fyrir öruggri siglingu skipsins á sinni vakt og ber þeim sérstaklega að varast árekstur og strand.  Yfirvélstjóri er ábyrgur fyrir öruggri vakt í vélarrúmi og skal tryggja að vélstjóri sé tiltækur til að gegna vakt í ómönnuðu vélarrúmi og standa þar vaktir ef þörf krefur.  Þeir sem gegna starfi fjarskiptamanns eru á sinni vakt ábyrgir fyrir samfelldri hlustun á viðeigandi tíðnum.  Vaktir skulu þannig skipulagðar að þeir sem standa vakt séu ávallt vel hvíldir svo að ekki dragi úr árvekni þeirra. Sérstaklega skal þessa gætt við fyrstu vakt og í upphafi sjóferðar. Innanríkisráðherra setur reglugerð um vaktir og hvíldartíma þeirra sem standa vaktir, sjá reglugerð um vaktstöður um borð í íslenskum farþegaskipum og flutningaskipum, nr. 599/2001.








Var efnið hjálplegt? Nei