Fiskiskip

Hér að neðan má finna lög og reglur um fiskiskip og rekstur þeirra

Haffæri fiskiskips

Fiskiskip sæta lögboðnum skoðunargerðum á grundvelli laga nr. 47/2003, um eftirlit með skipum, með síðari breytingum. Almennar reglur um haffærisskírteini gilda um fiskiskip. Öll skip sem notuð eru í atvinnuskyni skulu sæta skoðun, sbr. 11. gr. laga um eftirlit með skipum nr. 47/2003. Með skoðun á að ganga úr skugga um að fullnægt sé ákvæðum laga um eftirlit með skipum nr. 47/2003 og annarra laga um fiskiskip og reglugerðum samkvæmt þeim. Að lokinni skoðun úrskurðar Samgöngustofa um hvort útgáfa eða endurnýjun skírteina eigi sér stað, sbr. 16. gr. laganna.

Smíði og búnaður

Fiskiskip minni en 6 m: Samkvæmt reglum um smíði báta en 6 m, nr. 661/1996, skulu allir bátar styttri en 6 m sem notaðir eru í atvinnuskyni, vera samþykktir af Siglingastofnun, samkvæmt reglum um smíði og búnað báta með mestu lengd allt að 15 m. Jafnframt er þar m.a. að finna reglur um merkingu þeirra, öryggisbúnað og skoðanir.
Fiskiskip allt að 15 m: Reglur um smíði og búnað báta með mestu lengd allt að 15 metrum, nr. 592/1994 (Norðurlandareglurnar), mæla fyrir um þær kröfur sem gerðar eru til efnis, ýmiss búnaðar, stöðugleika og tækja, á bátum allt að 15 m að lengd.
Fiskiskip 15 m eða lengri: Í reglugerð um öryggi fiskiskipa sem eru 15 metrar eða lengri að mestu lengd, 122/2004, er mælt fyrir um flest það sem viðkemur aðbúnaði, tækjum, um rafbúnað og annan búnað, smíði og fjarskipti fiskiskipa sem eru 15 m eða lengri. Um smíði fiskiskipa, 15 m eða lengri, úr stáli og tré, gilda reglur um smíði fiskiskipa úr stáli allt að 50 m að lengd, 327/1977 sbr. 481/1989 og 521/1984 og reglur um smíði tréskipa, 260/1947 sbr. 159/1967 og 521/1984.
Öll fiskiskip: Um tengingar, efni, rafala, tengikassa o.fl. er viðkemur rafkerfum í fiskiskipum er mælt fyrir um í reglum um raforku og raflagnir, nr. 28/1977. Þegar rafkerfi er lagt eða það endurnýjað, skal senda tilkynningu um það til siglingamálastjóra til samþykktar í 3 eintökum, sbr. 3. gr. reglnanna. Til hliðsjónar reglunum er C-hluti IV. viðauka við reglugerð nr. 122/2004, hvað varðar fiskiskip 15 m að lengd eða lengri.

Öryggis- og björgunarbúnaður

Allur björgunar- og öryggisbúnaður og tengdur búnaður, þ.m.t. lögboðin siglingatæki, er háður viðurkenningu Samgöngustofu. Sérhver bátur eða skip, sem undir reglur nr. 189/1994 fellur, skal ávallt hafa um borð þann búnað sem krafist er skv. reglunum og þann búnað, sem tilgreindur er fyrir viðkomandi stærð af skipi í tilsvarandi töflum í reglunum, sjá nánar 2. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum. Um fiskiskip sem eru 15 m að lengd eða lengri fer eftir rg. 122/2004, sjá VII. kafla viðauka við reglugerðina, sem fjallar um björgunarbúnað og fyrirkomulag hans. Samkvæmt 1. mgr. kaflans skal  allur björgunarbúnaður og fyrir­komulag hans, sem gerð er krafa um í kaflanum, vera samþykkt af stjórn­völdum.
Skyldur skipstjóra: Skipstjóra ber að annast um að skip sé nægilega búið öryggisbúnaði eftir þeim ákvæðum í lögum og reglugerðum sem um hann gilda, sbr. 6. gr. Siglingalaga nr. 34/1985. Nánari útlistun er að finna í 2. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum, þar sem segir að skipstjóra beri að sjá um að allur öryggis- og björgunarbúnaður sé í lagi, að honum sé vel við haldið og sé ávallt tilbúinn til notkunar. Honum ber ennfremur að sjá svo um, að skipverjum sé leiðbeint um staðsetningu og notkun björgunar- og öryggistækja.  Skipstjóra ber einnig að sjá svo um, að allar undan- og aðkomuleiðir, þ.m.t. neyðarútgangar að björgunartækjum skipsins, séu greiðfærar, sjá nánar 2. gr. reglna nr. Um búnað fiskiskipa sem eru 15 m að lengd eða lengri fer eftir ákvæðum rg. 122/2004.
Staðsetning björgunar og öryggisbúnaðar: Öllum björgunar- og öryggisbúnaði skal þannig komið fyrir um borð í skipum, að hann sé vel aðgengilegur, þurfi að grípa til hans. Staðsetning björgunar- og öryggistækja er háð samþykki Samgöngustofu. Þegar fyrirhuguð er nýsmíði skipa, breytingar á gömlu skipi, sem áhrif hefur á staðsetningu björgunar- og öryggisbúnaðar og neyðarútganga, eða innflutningur skips, skal senda Siglingastofnun Íslands til athugunar og samþykkis teikningu, er sýni gerð og staðsetningu björgunar- og öryggisbúnaðar skipsins. Sjá nánar 2. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum (fiskiskip <15 m) og 3. reglu VII. kafla I. viðauka við rg. 122/2004 (fiskiskip 15 m eða lengri).
Björgunarvesti og björgunarbúningar: Öll fiskiskip skulu búin björgunarvestum fyrir alla um borð. Óheimilt er að hafa í skipum óviðurkennd björgunarvesti, sjá nánar 3. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum. Um fiskiskip sem eru 15 m að lengd eða lengri fer eftir rg. 122/2004, en skv. 8. reglu VII. kafla I. viðauka skulu vera  björgunarvesti vera fyrir sérhvern mann um borð, af samþykktri gerð sem uppfyllir ákvæði 24. reglu kaflans.
Björgunarhringir: Öll skip skulu búin björgunarhringjum, einum eða fleiri, sjá nánar 4. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum, og töflu II og IV (fiskiskip <15 m) og 10. reglu VII. k. I. viðauka  rg. 122/2004, um  lágmarksfjöldi björgunarhringja eftir lengd skips.
Björgunarför: Um björgunarför fiskiskipa <15 m fer eftir lið 5.2 í reglum nr. 189/1994, með síðari breytingum, t.d. skal fiskiskip styttri en 12 m vera búið fari sem rúmar a.m.k. alla skipverja, og skip 12-30 m skal vera  búið tveim eða fleiri bátum, sem samanlagt rúma minnst tvöfaldan fjölda skipverja. Um fiskiskip sem eru 15 m að lengd eða lengri fer eftir rg. 122/2004, og fjallað er um fjölda og gerð fara í 5. reglu VII. k. I. viðauka, t.d. skal nýtt fiskiskip, styttri en 45 m, vera búið björgunarförum við hvora hlið skipsins sem til samans eru nægilega stór til að rúma heildarfjölda þeirra manna sem er um borð í skipinu. Í 17.-23. gr. kaflans má lesa um kröfur til lífbáta og björgunarfleka, m.a. um fastan búnað, vélbúnað þeirra og stöðugleika.
Merking björgunarfara: Á hvern lífbát og slöngubjörgunarbát skal merkja með skýrum og varanlegum stöfum stærð bátsins og fjölda þeirra manna, sem báturinn er gerður fyrir. Þá skal skrá beggja megin á bóg bátsins nafn og heimahöfn skips þess, sem báturinn tilheyrir eða skipaskrárnúmer, sjá nánar 6. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum. Um fiskiskip sem eru 15 m að lengd eða lengri fer eftir rg. 122/2004, og gildir 9. tl. 17. reglu VII. k. I. viðauka um merkingu björgunarfara, skv. 6. tl. 5. reglu kaflans, skal merkja nafn, heimahöfn,  helstu mál bátsins og þann fjölda manna sem honum er heimilt að bera. Jafnframt skal hann merktur þannig að úr lofti megi sjá  hvaða skipi lífbáturinn tilheyrir, svo og númer bátsins.
Annar búnaður: Blys, flugeldar, línubyssa, ljóskastari, net til að ná manni úr sjó, lóðsstigi, stigi, merkingar brottfararstaða og undankomuleiða, sjá nánar 8. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum, og töflu II og III, fyrir skip <15 m. Um fiskiskip sem eru 15 m að lengd eða lengri fer eftir rg. 122/2004, og er í 11.-15. reglur VII. kafla m.a. mælt fyrir um línubyssu, flugelda, fjarskiptastöðvar og endurköstunarbúnað. Mælt er fyrir um lóðsstiga í 7. reglur X. kafla, fyrir skip >45 m.
Eftirlit og viðhald björgunarfara: Öll björgunarför eru háð árlegu eftirliti Samgöngustofu. Gúmmíbjörgunarbátar skulu skoðaðir a.m.k. einu sinni á ári á sérstökum þjónustustöðvum, er hlotið hafa leyfi siglingamálastjóra til að annast eftirlit og viðhald gúmmíbjörgunarbáta, sjá nánar reglugerð um þjónustustöðvar gúmmíbjörgunarbáta, nr. 588/2002. og 9. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum, / 16. reglu VII. kafla I. viðauka við reglugerð nr. 122/2004.
Siglingatæki og sjókort: Fiskiskip skulu hafa áttavita og sjókort, sjá nánar 10. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum, og töflu II og III. Skip >15 m skulu búin staðalseguláttavita, séu þau >24 m, skulu þau eftir atvikum einnig búin stýrisseguláttavita, og >45 m gíróáttavita, sbr. 3. regla X. kafla I. viðauka reglugerðar nr. 122/2004, en í 4. reglu segir til um siglingaáhöld, sjókort og sjóferðagögn.
Siglingaljós, merki og öryggislitir: Fiskiskip skulu hafa siglinga- og merkjaljós þau sem alþjóðasiglingareglur gera ráð fyrir og ennfremur hin fyrirskipuðu dagmerki. Fyrirkomulag og styrkleiki siglingaljósa skal vera skv. alþjóðasiglingareglum, sjá nánar 11. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum, og 5. reglu X. kafla I. viðauka reglugerðar nr. 122/2004.
Annar búnaður: Sjómannaalmanak, lög, leiðbeiningar, skrá yfir radíóvita, þjóðfáni, neyðaráætlun ofl., sjá nánar 12. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum, og 3.-5. regla X. kafla I. viðauka reglugerðar nr. 122/2004.

Fjarskiptabúnaður

Fiskiskip styttri en 15 m þurfa að uppfylla ákvæði reglugerðar um fjarskiptabúnað og fjarskipti íslenskra skipa, nr. 53/2000. Fiskiskip sem eru >15 m, þurfa að uppfylla ákvæði IX. kafla I. viðauka reglugerðar nr. 122/2004, um öryggi fiskiskipa sem eru 15 metrar eða lengri að mestu lengd.

Tryggingar fiskiskipa

Útgerðarmaður fiskiskips ber ábyrgð á tjóni sem stafar af yfirsjónum eða vanrækslu í starfi hjá skipstjóra, skipshöfn, hafnsögumanni eða öðrum sem starfa í þágu skips, og er skylt að kaupa tryggingar vegna þessa.  Nú hefur útgerðarmaður greitt bætur af þessum sökum og getur hann þá endurkrafið þann, er valdur var að tjóninu, um bótaupphæðina, að því marki sem lög heimila, sbr. IX. kafli siglingalaga nr. 34/1985 um ábyrgð útgerðarmanns og takmörkun ábyrgðar.

Lögskráningar áhafnar fiskiskipa

Skylt er að lögskrá alla skipverja sem ráðnir eru til starfa á fiskiskipum, sbr. 2. gr. laga um lögskráningu sjómanna nr. 35/2010 og reglugerð um lögskráningu sjómanna nr. 817/2010.

Björgunar- og eldvarnaræfingar

Um borð í fiskiskipum skal reglulega halda æfingar í samræmi við 13. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum, og VIII. kafla I. viðauka við reglugerð um um öryggi fiskiskipa sem eru 15 metrar eða lengri, nr. 122/2004. Björgunar- og eldvarnaræfingar skulu færðar í eftirlitsbók skips, sbr. 13. gr. reglna nr. 189/1994, með síðari breytingum og 3. tl. 3. reglur VIII. kafla I. viðauka rg. 122/2004. Fyrir skip 15 m eða lengri gilda jafnframt reglur um eldvarnir í fiskiskipum, 260/1969, sbr. 521/1984 (gildissvið) og 522/1984 (viðauki).

Tilkynningarskylda fiskiskipa

Öll íslensk skip sem notuð eru í atvinnuskyni skulu tilkynna sig á 15 mínútna fresti í gegnum sjálfvirkt tilkynningarkerfi skipa, sbr. 6. gr. laga um vaktstöð siglinga nr. 41/2003 og reglugerð um vaktstöð siglinga og eftirlit með umferð skipa nr. 80/2013.

Atvinnuskírteini skipstjórnarmanna

Skipstjóri og stýrimaður verða að hafa gilt atvinnuskírteini sem skipstjóri á skipi, skv. lögum 30/2007 og 175/2008.

Atvinnuskírteini vélstjórnarmanna

Vélstjóri verður að hafa gilt atvinnuskírteini sem vélstjóri á skipi skv. lögum 30/2007 og 175/2008. Fer það eftir stærð aðalvélar annars vegar og menntun og reynslu hinsvegar, á hvaða skipum mönnum er heimilt að starfa á sem vélstjórar.

Öryggisfræðslunámskeið

Allir í áhöfn fiskiskips verða að hafa sótt öryggisfræðslunámskeið hjá Slysavarnaskóla sjómanna eða hafa fengið frest til að gangast undir slíkt námskeið samkvæmt lögum um lögskráningu sjómanna nr. 35/2010.

Útgáfa og gildistími atvinnuskírteina

Samgöngustofa gefur út íslensk- og alþjóðleg skírteini og áritanir skv. 3. mgr. 8. gr. laga um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa nr. 30/2007. Útgáfa alþjóðlegra skírteina skal vera samkvæmt viðurkenndu gæðastjórnunarkerfi. Frumrit skírteinis sem krafist er skal ávallt vera um borð í því skipi sem skírteinishafi er skráður eða ráðinn á.  Skírteini sem gefin eru út skv. lögum um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa nr. 30/2007, gilda í allt að fimm ár frá útgáfudegi, sbr. 1. mgr. 9. gr. Í 3. mgr. 9. gr. laga um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa nr. 30/2007, koma fram skilyrði til endurnýjunar atvinnuskírteina, svo sem um viðhald réttinda og heilsufar. Endurnýjuð skírteini gilda í 5 ár frá útgáfudegi, en heimilt er að endurnýja skírteini sem ekki falla undir alþjóðasamþykktina frá 1978 gilda til allt að 10 ára í senn.

Skilyrði fyrir útgáfu atvinnuskírteinis

Íslenskur ríkisborgari sem fullnægir skilyrðum laga nr.   30/2007 og reglugerða settra samkvæmt þeim um menntun og þjálfun, aldur, siglingatíma, heilbrigði, sjón og heyrn á rétt á því að fá útgefið viðeigandi skírteini sér til handa og starfa samkvæmt því um borð í skipum. Þennan rétt hafa einnig ríkisborgarar annarra ríkja Evrópska efnahagssvæðisins.
Íslenskur ríkisborgari eða EES-borgari: Skipstjóri og yfirvélstjóri á íslensku skipi skal ávallt vera íslenskur ríkisborgari. Þó geta ríkisborgarar annarra ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu starfað sem skipstjórar á íslenskum skipum hafi þeir staðist sérstakt próf um kunnáttu og færni í íslensku og þekkingu á íslenskum lögum og reglum er varða þau störf sem þeir fá réttindi til að gegna, sbr. 1. mgr. 8. gr. og d. liður 4. mgr. 8. gr. um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa nr. 30/2007.
Menntun og þjálfun: Sjómannaskólar annast menntun og þjálfun áhafna íslenskra skipa. Um inntökuskilyrði sjómannaskóla, námskrá, nám, námstilhögun, námsmat og námsstig til öflunar tiltekinna skírteina samkvæmt lögum þessum fer eftir lögum um framhaldsskóla og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Nám og kennsla í sjómannaskólum skal vera samkvæmt viðurkenndu gæðastjórnunarkerfi. Starfsgreinaráð um sjávarútvegsgreinar og siglingar, sem starfar samkvæmt lögum um framhaldsskóla, gerir tillögu til menntamálaráðherra, að fenginni umsögn Siglingastofnunar Íslands, um námskrár sjómannaskóla, þ.e. Tækniskóli Íslands. Um Slysavarnaskóla sjómanna gilda lög nr. 33/1991 og staðfestir samgönguráðherra námskrá skólans. Menntamálaráðuneytið hefur eftirlit með að námskrár sjómannaskóla uppfylli kröfur alþjóðsamninga og Samgöngustofa hefur eftirlit með að nám við sjómannaskóla uppfylli kröfur alþjóðasamninga.
Aldur: Aldursskilyrði koma fram í 2. mgr. 5. gr. (skipstjórnarréttindi: 18 ára) og 1. mgr. 6. gr. (vélstjórnarmannsskírteini: 18 ára) laga um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa nr. 30/2007. Siglingatími: Umsækjandi skírteinis skal hafa að baki siglingatíma í samræmi við ákvæði c-liðar 4. mgr. 8. gr. og  laga nr. 30/2007, sbr. ákvæði 18. og 19. gr. reglugerðar nr. 175/2008. Umsækjanda er skylt að færa sönnur á siglingatíma sem hann telur sig hafa að baki. Unnt er að færa sönnur á þann siglingatíma með staðfestingu lögskráningarstjóra eða rétt útfylltri sjóferðabók. Umsækjandi skírteinis sem kveðst hafa að baki siglingatíma á skipi sem ekki er skráð á Íslandi skal færa sönnur á þann siglingatíma á fullnægjandi hátt að mati Samgöngustofu. Ef vafi leikur á um réttmæti þeirrar sönnunar skal Samgöngustofa í því tilviki skera úr um siglingatíma.
Heilbrigði, sjón og heyrn: Umsækjandi um skírteini skipstjórnarmanns eða vélstjórnarmanns skal vera svo heill heilsu að hann geti rækt störf sín af öryggi, sbr. b-liður 4. mgr. 8. gr. laga nr. 30/2007. Skal umsækjandi leggja fram vottorð læknis um að hann uppfylli skilyrði um sjón, heyrn og aðrar heilbrigðiskröfur sem mælt er fyrir um í I. viðauka reglugerðar nr. 175/2008 með síðari breytingum.
Íslenskukunnátta og skil á reglum: Yfirmenn á stjórnunarsviði, þ.e. skipstjóri, yfirstýrimaður, yfirvélstjóri og 1. vélstjóri, skulu hafa þekkingu á íslenskum lögum og reglum sem varða störf þeirra og tryggt skal að þeir geti tjáð sig á íslensku eða ensku um ábyrgðarsvið sitt.

Undanþágur

Í undantekningartilfellum og þegar menn með tilskilin skírteini vantar til starfa getur undanþágunefnd, telji hún að öryggi mannslífa, eigna eða umhverfis verði ekki stefnt í hættu, veitt tilteknum manni undanþágu til að gegna stöðu á tilteknu skipi í tiltekinn tíma hafi hann ekki tilskilin réttindi. Undanþágu í umrædda stöðu má þó ekki veita lengur en til sex mánaða, enda sé viðkomandi að mati nefndarinnar hæfur til að annast starfið á öruggan hátt. Starfar undanþágunefndin eftir því sem kveðið á um í 14. gr. laga um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa, nr. 30/2007, sbr. starfsreglur nr. 247/2007. Undanþáguna má aðeins veita þeim sem hefur skírteini til að gegna næstu lægri stöðu eða hefur lokið námi til viðkomandi réttinda og hluta af þeim siglingatíma sem krafist er. Ef ekki er krafist skírteinis í næstu stöðu fyrir neðan má veita þeim undanþágu sem að mati Samgöngustofu hefur til þess þekkingu og reynslu.

Mengun frá skipum

Um varnir gegn mengun sjávar frá skipum fer eftir lögum nr. 33/2004 og reglugerð nr. 715/1995. Um sorpmengun frá skipum fer eftir reglugerð 801/2004. Um viðbrögð við bráðamengun sjávar fer eftir reglugerð nr. 1010/2012.

Vaktstöðvar

Ísland er aðili að alþjóðasamningi um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafna fiskiskipa frá 1995 (STCW-F). Hann öðlaðist gildi alþjóðlega 29. september 2012 ( IMO.org). Samkvæmt samningnum skal skipstjóri á hverju fiskiskipi tryggja að fyrirkomulag vakta sé á þann veg að ávallt sé staðin örugg vakt um borð. Undir yfirumsjón skipstjóra eru stýrimenn ábyrgir fyrir öruggri siglingu skipsins á sinni vakt og ber þeim sérstaklega að varast árekstur og strand. Yfirvélstjóri er ábyrgur fyrir öruggri vakt í vélarrúmi og skal tryggja að vélstjóri sé tiltækur til að gegna vakt í ómönnuðu vélarrúmi og standa þar vaktir ef þörf krefur.  Þeir sem gegna starfi fjarskiptamanns eru á sinni vakt ábyrgir fyrir samfelldri hlustun á viðeigandi tíðnum.  Vaktir skulu þannig skipulagðar að þeir sem standa vakt séu ávallt vel hvíldir svo að ekki dragi úr árvekni þeirra. Sérstaklega skal þessa gætt við fyrstu vakt og í upphafi sjóferðar.


Var efnið hjálplegt? Nei